افیون که به فرنگی آن را اُپیوم (Opium) گویند، جزئی از مجموعه داروهای مرکبّه بوده و همواره مورد استفاده 
داروسازان قرار میگرفته است و چون در هر تریاک یا تریاق یک جزءِ افیون هم وجود داشته است، کمکم تریاک و افیون دو کلمة مترادف پنداشته شده است. در ادب فارسی هم، تریاق و تریاک، هر دو به معنی پادزهر به کار رفته است. مصرف تریاک به مفهوم امروزی آن، هرچند از زمان صفویه مورد استعمال واقع شده، ولی جسته وگریخته پیش از آن هم در برخی از متون دیده شده است.
علما «بیهوشی» حاصل از تریاک را مصداق «خدر» و «فتور» دانستهاند و از آنجا که پیغمبر اکرم(ص) هر مادّة مُسکر (= مستیآور) و مُفَتِّر (سستیآور) را نهی فرموده است؛ بنابر جامعیّتی که میان خمر و موادّی همچون افیون و بنگ و حشیش بوده، فقیهان بر پایة قیاس فقهی حکم به حرمت این موادّ دادهاند.
مولّف کتاب افیونیّه، عمادالدّین محمود بن مسعود شیرازی، طبیب قرن دهم هجری با توجه به سودها و زیانهای افیون، خواسته مردم را به این نکته هشدار دهد که هرچند از این مادّه برای منظورهای مختلف پزشکی و داروئی استفاده میشود و از آن به عنوان یکی از «منوّمات» و «مرقّدات»، یعنی خوابکننده و بیهوشکننده به هدف درمان بیماریها، یاد میکنند ولی در حال عادی زیانهای روحی و جسمی را دربردارد که به حکم شرع و عقل مصرف آن ممنوع است و باید از آن پرهیز نمایند.
کتاب رساله افیونیه با مقدمه و نظارت دکتر مهدی محقق، رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، توسط آقایان دکتر رسول چوپانی و دکتر امید صادقپور و خانم وجیهه پناهی تصحیح شده و در قالب طرح احیای میراث مکتوب طب سنتی ایران به چاپ رسیده است.
